İklim değişikliği konusunda, dünyadaki en önemli toplantı olarak kabul edilen COP (Conference of Parties – “Taraflar Konferansı”) toplantılarının 31.si 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenmektedir. Türkiye’nin ilk kez ev sahipliği yaptığı söz konusu bu Zirve’ye 196 ülke katılım sağlamakta olup 102 Devlet Başkanı ile birlikte Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri ve Uluslararası Enerji Kuruluşları Başkanları da yer almaktadır. Bu bağlamda 100.000 katılımcıyla birlikte (tüm Zirve boyunca) Zirve’de 1,5 milyon ziyaretçi sayısına ulaşılacağı düşünülmektedir.
Zirve’nin Siyasi Başkanlığını T.C. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Sosyal Başkanlığını Cumhurbaşkanı Eşi Emine Erdoğan yapmaktadır. Zirve’nin Uygulama Başkanlığını ise T.C. Çevre ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum yürütmektedir. Avustralya İklim Bakanı Chris Bowen ise Müzakereler Başkanı olarak Zirve’de yer almaktadır.
Zirve, Devlet Başkanları, Bakanlar, Akademisyenler ve Akademik kuruluşlar ile Sivil Toplum Örgütleri (STK’lar) ve Özel Sektör vb. gibi alan mensuplarının katılımıyla gerçeklenmektedir. COP 31 kapsamında ayrıca bir “Liderler Zirvesi” toplantısı da yapılmaktadır. 11–12 Kasım 2026 tarihlerinde “küresel iklim eylemini hızlandırmak” amaçlı olarak yapılmakta olan bu Liderler Zirvesi’nde konuların küresel ölçekte yetkinleştirilmesi için bir araya gelinmektedir.
Zirve’nin yapılacağı EXPO alanı, iki ana bölgeden oluşmaktadır. Bunlardan biri Mavi Bölge olup Birleşmiş Milletler yetkisi altında resmi müzakerelerin yapıldığı alan olup sadece akredite katılımcılara açık olmaktadır. Yeşil Bölge ise ev sahibi ülke koordinasyonunda düzenlenen toplantılara ayrılmıştır ve özel sektör, akademi, sivil toplum, gençlik temsilcileri ve teknoloji girişimcilerinin iklim çözümlerini paylaştığı daha kapsayıcı bir alan niteliği taşımaktadır.
COP31 Zirvesi’nin çok sayıda Temel Gündem Başlığı bulunmaktadır. Söz konusu başlıklar; “Sıfır Atık”, “Okyanuslar ve Denizler”, “Gıda Güvenliği”, “İklim Dirençli Şehirler”, “”İklim Uygulama Köprüsü”, “Gençlik ve Eğitim”, “Yeşil Sanayileşme”, “Temiz Enerji Dönüşümü”, “Rio Sinerjisi” ve “Dinamik ve Dirençli Sağlık Sistemleri” olarak belirlenmiş bulunmaktadır. Zirve’nin her günü bir başlığa ayrılmış görünmektedir. Zirve’nin son günü olan 20 Kasım 2026’da ise Nihai Müzakereler gerçekleştirilecektir. Bu müzakereler sonunda oluşturulan “Sonuç Kararların” onanması beklenmektedir.
COP Toplantılarının Önemi
Kronolojik olarak bakıldığında konu, 1992 tarihli Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS- UNFCCC) olarak nitelenen Anlaşma ile ilk olarak gündeme gelmiştir. İlk kez olarak da, bu anlaşmayı imzalayan tarafların bir araya gelmesini betimleyen COP (Conference of Parties – “Taraflar Konferansı”) ifadesi kullanılmıştır. Dolayısıyla da COP, 1992 tarihli Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (BMİDÇS- UNFCCC) en üst karar organı olarak küresel iklim kriziyle mücadele mekanizmalarının belirlenmesinde önemli rol oynayan bir inisiyatif olarak kabul edilir olmuştur. Her yıl düzenlenen COP toplantılarında, ülkelerin sera gazı azaltım hedefleri, uyum politikaları, iklim finansmanı, kayıp-zarar mekanizmaları ve karbon piyasalarının kuralları belirleniyor olmaktadır. Sözleşmeye taraf olan ülkeleri bir araya getiren bu zirvelerin ilki, 1995 yılında Almanya’nın Berlin kentinde düzenlenmiştir.
Öte yandan, 2015 yılında iklim değişikliğini önlemek için 21. Birleşmiş Milletler (BM) Toplantısı Paris’te toplanmıştır. “COP-21” olarak da nitelenen bu toplantı sonucunda, Aralık 2015’te, üzerinde mutabakat sağlanan kararlar oluşturulmuştur. COP-21’den sonra, “Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne” taraf olan ülkeler her yıl COP toplantılarını daha etkin olarak takip eder olmuşlardır. Bu bağlamda, toplantılara giderek artan önem atfedilmiş ve “Zirve” niteliği kazandırılarak iklim değişikliği ve çevresel sürdürülebilirlik konularında küresel bağlamda öne çıkarılmışlardır.
Son olarak, 2022 yılında Brezilya’nın Belém kentinde COP-30 toplantısında yapılan müzakerelerin ardından, COP 31 İklim Zirvesi’nin 2026 yılında, Başkanlığının Türkiye tarafından yürütülmesi konusunda tüm taraflar arasında uzlaşı sağlanmasıyla Zirve’nin Türkiye’de düzenlenmesine karar verilmiştir.
COP-31 Zirvesi’nin Türkiye Vizyonu
Öncelikle şunu belirtmek yerinde olur ki; Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, uluslararası iklim diplomasisinde daha görünür hale gelmesi açısından önemli bir gelişmedir. Ayrıca Zirve, Türkiye’nin iklim politikalarının tanıtılmasına ve uluslararası iklim iş birliklerinin güçlendirilmesine katkı sağlaması açısından da önem arz etmektedir.
Böylelikle, 2026 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı, 9–20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da “COP 31 İklim Zirvesi” olarak Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilmektedir. T.C. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Zirvenin Siyasi Başkanlığını, Cumhurbaşkanı Eşi Emine Erdoğan Zirvenin Sosyal Başkanlığını yürütmektedirler. Zirve’nin (uygulama) Başkanlığı ise T.C. Çevre ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’a verilmiştir. Avustralya İklim Bakanı Chris Bowen ise Müzakereler Başkanı olarak Zirve’de yer almaktadır.
COP-31 İklim Zirvesi
COP-31’ toplantısında iklim değişikliği konusunun, paydaşlar arasında diyalog, uzlaşı ve aksiyon sağlanması bağlamında ele alınması benimsenmektedir. Zirve’de öncelikli alanlar (temalar) belirlenmiş bulunmaktadır. Söz konusu tema başlıkları ise; gıda güvenliği ve sağlık, enerji, ulaşım, sıfır atık, dirençli şehirler, finans, gençlik ve eğitim, bilim ve teknoloji, okyanuslar ve doğa, sosyal kalkınma olarak betimlenmiş bulunmaktadır.
Antalya’da 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde yapılmakta olan bu Zirve’nin her günü farklı bir temaya ayrılmış olduğu görülmektedir. Bu bağlamda farklı görüşler detayıyla tartışılarak ortak akıl oluşturulmasının sağlanması hedeflenmiş olmaktadır. Tartışılacak temalar bağlamında somut iklim eylemlerinin belirlenmesi ve Paris Anlaşması hükümlerinin hayata geçirilmesinin hızlandırılması da istenmektedir. Burada, COP 31 Zirvesi’nin geniş kavramsallık çerçevesinde kapsayıcılığının olmasının öne çıkarılmış olduğu da anlaşılmaktadır. Zirve’nin farklı sektörlere açık olması da ayrı ve önemli bir hususu oluşturmaktadır
Zirve’nin son günü olarak betimlenen 20 Kasım 2026’nın, Nihai Müzakerelere ayrılmış olduğu görülmektedir. Söz konusu müzakereler sonunda oluşturulan “Sonuç Kararların” onanması beklenmektedir.
Türkiye’nin COP31 Vizyonu
Türkiye’nin COP31 vizyonunun, esas itibariyle “Geleceğin COP’u” yaklaşımı üzerine inşa edilmiş olduğu söylenebilir. Bir başka deyişle, iklim eylemini soyut vaatlerden çıkarıp sahada doğrulanabilir, ölçülebilir ve sürdürülebilir uygulamalara dönüştürmek konusunun öne çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Bu vizyonun üç ana argüman üzerine kurulu olduğu görülmektedir. Bunlar; “Güvenin Yeniden İnşası”, “Ortak Sorumluluk” ve “Taahhütlerin Sahaya İnmesi” olarak betimlenmektedir.
“Güvenin Yeniden İnşası” argümanına yönelik olarak paydaşlar arasında diyalog öne çıkarılmaktadır. Türkiye, süreci tek seslilik yerine diyaloğa, ayrılığa değil uzlaşıya, durağanlığa değil aksiyona dayalı olarak nitelendirmektedir. Dolayısıylaülkelerin, gençlerin ve sivil toplum kuruluş ve elemanlarının müzakere süreçlerinde daha güçlü şekilde temsil edilmesi hedeflenmektedir.
İkinci argüman olarak “Ortak Sorumluluk” içerisinde uzlaşının önemi vurgulanmaktadır. Bu kapsamda, küresel kapsamda giderek önemi artan enerji güvenliği üzerinde durulmakta ve enerji güvenliği ile iklim hedeflerinin birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak ele alınmasını gündeme getirmektedir. Bu bağlamda “adil yeşil dönüşüm” öngörülmekte ve tüm ülkelerin kalkınma haklarının gözetilmesi üzerinde durulmaktadır.
Son argüman olan “Taahhütlerin Sahaya İnmesi” için aksiyon almanın önemi vurgulanmaktadır. Bu kapsamda somut öneriler olarak; “2035’e kadar %35 elektrifikasyon” küresel hedefi başta olmak üzere “Sıfır Atık hareketi ve metan emisyonlarının azaltılması”, “Enerji verimli ve dirençli şehirler inşası” ve “İklim Uygulama Köprüsü ile iklim finansmanının hızlı ve etkin dağıtımı” öncelenmektedir.
Bu argümanlar doğrultusunda “Türkiye’nin iklim geçmişi” ile ilgili bilgilendirme de yapılmakta olup gerçeklenmiş ve/veya gerçeklenmekte olan “İlk iklim şurası”, “İlk iklim kanunu”, “Sıfır Atık Projesi” ve “Deprem bölgesinde sürdürülebilir yeniden inşa örnekleri” üzerinde durulmaktadır. Burada özellikle Türkiye’nin önderliğinde küresel destek bulan “Sıfır Atık” projesi ayrı bir önem taşımaktadır.
COP 31 Zirvesi’nde, daha çok “çapraz temalar” olarak nitelenen enerji güvenliği, finansman, teknoloji ve doğa temelli çözümlerin bağdaştırılması da hedeflenmektedir. Bu bağlamda konuların; birbiriyle çelişen değil, birbirini tamamlayan gündemler olarak ele alınarak değerlendirilmesi ve ortak yol bulunması amaçlandığı söylenebilir.
Ayrıca, küresel ölçekte önemli bir konu olan enerji güvenliğini önemseyerek ve de iklim hedefleri dengesini de göz ardı etmeyerek “adil yeşil dönüşüm” öne çıkarılmaktadır. İlke olarak; “Taahhüt niyet beyanı, uygulama ise güvendir.” tümcesinden hareketle, etkin bir iklim diplomasisinin oluşmasının amaçlanmakta olduğu görülmektedir.
Paris Anlaşması hedeflerini ilerletmek bağlamında COP 31 Zirve’sinin, üst düzey küresel iklim platformu olması konusunda çaba sarf edildiği gözlenmektedir. Burada şunu da betimlemek gerekir ki; iklim değişikliği ile mücadeleden öte, iklim değişikliğine uyum sağlayarak uygarlık seviyesinden ödün vermeden ilgili stratejilerin geliştirilmesi önem arz etmektedir.
Burada ülkelerin kendi coğrafyaları ve enerji politik durumları bağlamında iklim değişikliği etkilerine uyum sağlamaya yönelik kendi programlarını geliştirip uygulamaları, hayati önem taşımaktadır. Bunun için de COP 31 Zirvesi’nde ulaşılan kararların sadece yazılı olarak kalması değil, hayata geçirilebilirliğinin olması önem taşımaktadır.
Sonuç
19-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya-Türkiye’de düzenlenen COP 31 Zirvesi, iklim değişikliği konusunda olduğu kadar ilgili diğer yan alanları da etkileyebilecek bir Zirve olarak gerçekleşmektedir denebilir. Enerji ve enerji politik konular, iklim ve iklim değişikliği ile yakından ilişkilendirilmektedir. Bu bağlamda farklı tema başlıklarında konular ele alınırken enerji konusu sıklıkla ve önemle gündeme gelmektedir. Dolayısıyla, iklim değişikliği konusunun enerji politiği yakından ilgilendirdiği vurgulanmaktadır.
Antalya COP-31 Zirvesi’nde bazı önemli Motta’lar da dikkat çekmektedir. Bunlardan öne çıkanlar olarak; “Göbeklitepe’den Küresel Net Sıfır Emisyon Hedefine…”, “Diyaloğun Küresel Eyleme Dönüştüğü Yer” ve “Uzlaşıdan Somut Eylemlere…” olarak ifade edilebilir. Bu bağlamda, “Medeniyetin başladığı bir toprağın mirasından ilham alan Türkiye; iş birliğine dayalı, adil ve sürdürülebilir küresel bir iklim geleceği için çağrıda bulunuyor” ifadesi Zirve çağrısında yer almaktadır. Buradan hareketle, anlamlı insanlık tarihinin bilinen en eski varoluş bölgesinden günümüz dünyasının sorunlarına ışık tutulması vurgulanıyor olmaktadır.
Zamanlama açısından Zirve’nin yapıldığı döneme bakıldığında; küresel iklim krizinin derinleşen etkilerinin görüldüğü, jeopolitik belirsizliklerin olduğu, enerji konularının gündemi yoğun olarak işgal ettiği ve bu bağlamda farklı coğrafyalarda sıcak çatışmaların yaşandığı bir süreçte gerçekleştiği görülmektedir. Bir başka deyişle COP-31 dünya için hayli kritik bir zaman diliminde gerçeklenmektedir.
Ne yazık ki, halen yaşanmakta olan savaşlarla hedef alınan rafineriler ve enerji tesisleri başta olmak üzere birçok tesisin vurulmasıyla görülen büyük yangınlar ve ilgili hasarlar, önemli karbon ve zararlı gazların emisyonlarına neden olmaktadır. Böylesi olayların yaşandığı bir dönemde Türkiye’nin COP 31’i düzenlerken geliştirdiği vizyon ile, insanlığın ortak geleceğini güvence altına alacak somut adımların atıldığı bir merkezi toplantıyı hayata geçirmesi ve Gazze olayı gibi insanlarla birlikte ekolojinin de katledildiği bir dönemde önemli bir misyon üstlendiği de söylenebilir.
Burada Türkiye Cumhurbaşkanı’nın Zirve’de yaptığı konuşmada insanlığın günümüzde en derin tüketim krizlerinden birini yaşıyorken “Ekolojiyi ekonomiye feda etmeyeceğiz” söylemi değerli bir söylem olarak dikkat çekmiş bulunmaktadır. İlaveten “Kaynaklarını etkin ve verimli kullanamayan devletlerin muktedir ve müessir olması mümkün değildir” ifadesiyle birlikte “Çevrenin siyasi anlaşmazlıklara, ekonomik rekabetlere veya bölge dışı müdahalelere kurban edilmemesi gerektiğine inanıyoruz” betimlemesi de Türkiye’nin sahip olduğu vizyon açısından önem taşıyan ifadeleri oluşturmuş bulunmaktadır.
Zirve’de, konuyla ilgili riskler bağlamında; global ölçekte finansman dağılımındaki eşitsizliklerden, şebeke kararlılığı sorunlarına ve jeopolitik belirsizliklerden enerji politik konjonktüre kadar olan tehditler üzerinde durulmaktadır. Bu konuların her biri gerçekte yadsınamaz önemde olup birçok alt başlıkları da içermektedir. Dolayısıyla üzerinde önemle durulması gereken detaylar da söz konusudur.
Burada şu da belirtilebilir ki; Türkiye’nin izlediği genel politika çerçevesinde iklim konusunda da ön alabilmesi söz konusu olabilir. Diğer bir deyişle, siyasi konularda olduğu gibi iklim diplomasisinde de lider rol üstlenebilir. Dolayısıyla yeni projelerde yer alabilir ve/veya ilgili proje ve faaliyetleri koordine edebilir.
Ayrıca, global olarak önemli bir konu olan enerji güvenliği kapsamında enerji yakıtlarının kullanımı ve çeşitlendirilmesi yadsınamaz önem taşımaktadır. Bu bağlamda “adil yeşil dönüşüm” için Türkiye’nin enerji güvenliği ve iklim hedefleri arasındaki dengenin tesisiyle somut eylemlerin öneminin öne çıkarıldığı görülmektedir. Böylelikle, Türkiye, kendi ev sahipliğinde gerçeklenen COP 31 Zirvesi ile çoğu kez dilemma (paradoksal ikilem) oluşturduğu ifade edilen enerji güvenliği ve iklim hedeflerine ilişkin olarak nesnel ve küresel bir referans noktası olacak bir teşkilatlanmayı, bu toplantıyla organize etmiş olmaktadır.
Öz olarak belirtilmek istenirse; Türkiye, ev sahipliği yaptığı COP 31 Zirvesi ile Türkiye’nin liderliğinde önemli bir vizyonu üstlenmiş görünmektedir. Buradan hareketle iklim konusunda “müzakere odalarından sahaya inen somut projeler” in hayata geçirilmesi olarak ifade edilebilecek bu vizyonun konuya ivme kazandırabileceği ve Türkiye’nin adil iklim diplomasisi yürütülmesinde yer alarak dünyadaki etkinliğini daha da arttırması yönünde gelişmelerin ortaya çıkması beklenebilir.
